दिवाळी पाडवा बलिप्रतिपदा – दिवाळीचा पाचवा दिवस अर्थात नूतन वर्षाची सुरुवात
दिवाळीचा पाचवा दिवस म्हणजे दिवाळी पाडवा किंवा बलिप्रतिपदा. हा दिवस कार्तिक शुद्ध प्रतिपदेच्या दिवशी साजरा केला जातो आणि हिंदू पंचांगानुसार या दिवशी नूतन वर्षाची सुरुवात मानली जाते. त्यामुळे लोक एकमेकांना “शुभ नूतन वर्ष” अशा शुभेच्छा देतात.
या दिवसाला धार्मिक व ऐतिहासिक महत्त्व आहे. पौराणिक कथेनुसार भगवान विष्णूंनी या दिवशी राजा बळी याला पाताळलोकात पाठवले आणि त्याला दरवर्षी पृथ्वीवर येऊन आपल्या प्रजेला भेटण्याचा आशीर्वाद दिला. म्हणून हा दिवस बलिप्रतिपदा म्हणून साजरा केला जातो. लोक या दिवशी “इडा पिढी टळो” असा शुभाशिर्वाद देऊन समृद्धीची कामना करतात.
या दिवशी पत्नी आपल्या पतीचे औक्षण करते आणि त्याच्या दीर्घायुष्याची व यशाची प्रार्थना करते. पतीपत्नी एकमेकांना भेटवस्तू देतात आणि एकत्र गोड पदार्थांचा आस्वाद घेतात. हा दिवस नात्यांतील प्रेम आणि सन्मान दृढ करण्याचा मानला जातो.
व्यापारी वर्ग या दिवशी नवीन खाते पुस्तके सुरू करतो, ज्याला “मुहूर्ताचा व्यवसाय प्रारंभ” म्हणतात. ही नवीन सुरुवात नूतन वर्षात चांगला काळ आणि आर्थिक भरभराट घेऊन येते, अशी श्रद्धा आहे.
या दिवशी घराघरांत श्रीखंड-पुरी, करंजी, लाडू, चकली असे पारंपरिक पदार्थ बनवले जातात. सर्वत्र आनंद, उत्साह आणि शुभेच्छांचे वातावरण असते. लोक नव्या उत्साहाने आणि आशेने नवीन वर्षाचे स्वागत करतात.
दिवाळी पाडवा म्हणजे केवळ एक सण नव्हे, तर नवीन वर्षाची नवी उमेद, नवी दिशा आणि समृद्धीचे प्रतीक आहे. या दिवसानंतर येतो भाऊबीज — जो दिवाळीचा शेवटचा आणि भावंडांच्या प्रेमाचा दिवस असतो.
